प्रधानमन्त्रीको जम्बो टोली राष्ट्रसंघ जाने

लोकमणि राई

काठमाडौ, भाद्र १८ - बडापत्रमा उल्लेखित प्रावधानविपरीत काम चलाउ प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल जम्बो टोली लिएर ६५ औं राष्ट्रसंघीय महासभामा भाग लिन न्युयोर्क जाने भएका छन् । महासभामा जाने करिब दुई दर्जनको नाम तय भइसकेको छ भने टोलीमा अन्य सदस्य थपिन बाँकी छन् ।

राष्ट्रसंघीय चार्टरको धारा ९ (२) मा 'महासभामा प्रत्येक सदस्य राष्ट्रबाट भाग लिने प्रतिनिधि ५ जनाभन्दा बढी हुन नहुने' उल्लेख छ । उच्च स्रोतका अनुसार महासभामा भाग लिने करिब दुई दर्जनको नाम तय भइसकेको छ । 'सुरक्षाकर्मी, चिकित्सक र परराष्ट्रमन्त्रीका सहयोगी र निकटवर्तीको नाम तय हुन बाँकी छ,' स्रोतले भन्यो, 'भ्रमण टोलीको सदस्य संख्या कम्तीमा ३० पुग्नेछ ।'

राष्ट्रसंघले अतिकम विकसित मुलुकका तीन सहभागीको खर्च बेहोर्नेछ । ती मुलुकले धेरै खर्च गर्न सक्दैनन् भनेर यस्तो सुविधा दिने गरेको जानकार बताउँछन् । 'नेपाली सहभागीको संख्या र उनीहरूको भ्रमणशैली देखेर अब खर्च बेहोर्नु पर्दैन कि भनेर व्यंग्य हुने गरेको छ,' सम्मेलनमा भाग लिएका एक अनुभवीले भने, 'यो देशकै लागि लाजमर्नु बन्दै गएको छ ।'

गत वर्ष असोजमा भएको महासभाको ६४ औं अधिवेशनमा पनि नेपालबाट २२ जनाको जम्बो टोली लगेपछि प्रधानमन्त्री नेपाल विवादमा परेका थिए । उक्त भ्रमणमा राज्यकोषबाट एक करोड ५८ लाख ८९ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो । उक्त भ्रमणमा परराष्ट्रमन्त्रीको अर्को छुट्टै टोली गएको थियो । तीन जनाभन्दा थप व्यक्तिको भ्रमण टोलीका अन्य सदस्यको खर्च राज्यकोषबाट बेहोर्नु पर्छ ।

त्यसमाथि काम चलाउ प्रधानमन्त्रीले कुनै नीतिगत र ठोस निर्णय गर्न नैतिक समस्या हुने भएकाले महासभा भ्रमण औचित्यहीन हुने र त्यसले राज्यको व्ययभारमात्र बढाउने परराष्ट्र मामिलाका जानकार बताउँछन् । 'राजीनामा दिइसकेका प्रधानमन्त्रीसँग महासभाको बैठकमा भाग लिने नैतिक तथा राजनीतिक वैद्यता हुँदैन,' पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री रमेशनाथ पाण्डेले भने, 'उहाँले त्यहाँ प्रस्तुत गर्ने नीतिगत कुराको दायित्व आगामी सरकारले नलिने र उपस्थित राष्ट्रका प्रतिनिधिले गम्भीरतापूर्वक नलिने भएकाले नेपालको सहभागिता हास्यास्पद हुनेछ ।'

भ्रमणको नीतिगत विषयमात्र नभएर बजेटमा समेत समस्या देखिएको छ । नयाँ बजेट नआएमा विविध शीर्षकबाट रकम निकासा गर्न सक्ने अवस्था नभएको अर्थ सचिव रामेश्वर खनालले बताए ।

'परराष्ट्र मन्त्रालयले रकम व्यवस्था गर्न सकेमात्र हो, अर्थ मन्त्रालय कुनै पनि विदेश भ्रमणका लागि निकासा गर्न सक्ने अवस्थामा छैन,' उनले भने, 'तर त्यतिन्जेलसम्म बजेट पारित भयो भने नियमअनुसार हुने खर्चलाई अप्ठ्यारो हुँदैन ।'

विगतमा २०३६ र २०४७ को संक्रमणकालीन अवस्थामा कामचलाउ सरकार भएकाले नेपालले महासभाको बैठकमा भाग लिएको थिएन । न्युयोर्कस्थित नेपालको तत्कालीन स्थायी प्रतिनिधिले महासभामा भाग लिएका थिए । पूर्वमन्त्री पाण्डेकाअनुसार विशेष अधिवेशनमा बाहेक महासभाको बैठकमा सरकार प्रमुखले भाग लिने प्रचलन नेपालको मात्र हो ।

महासभामा प्रत्येक सदस्य राष्ट्रका लागि ५ सिटमात्र उपलब्ध हुने र भ्रमण टोली प्रमुखले बोल्न ६ मिनेटमात्र पाउने बडापत्रमा उल्लेख छ । त्यसैले थप सदस्यको कुनै काम हुँदैन । 'अहिले प्रधानमन्त्रीलाई अमेरिका घुम्ने रहर हुनु कूटनीतिक इतिहासमा प्रहसनको रूपमा लेखिनेछ,' भ्रमणप्रति पाण्डेले व्यंग्य गरे ।

न्युयोर्क भ्रमण टोली

प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल

उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्री सुजाता कोइराला

प्रधानमन्त्री पत्नी गायत्री नेपाल

परराष्ट्र सचिव मदन भट्टराई

प्रधानमन्त्रीका विशेष सल्लाहकार कुलचन्द्र गौतम

राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष जगदीशचन्द्र पोखरेल

राष्ट्रसंघका लागि स्थायी प्रतिनिधि ज्ञानचन्द्र आचार्य

प्रधानमन्त्रीका विदेश मामिला सल्लाहकार राजन भट्टराई

प्रधानमन्त्री कार्यालयका सचिव रामचन्द्रमान सिंह

परराष्ट्र सहसचिव दुर्गा भट्टराई

परराष्ट्र सहसचिव हरि श्रेष्ठ

अर्थ उपसचिव लालशंकर घिमिरे

शिष्टाचार महापाल मुक्तिनाथ भट्ट

राष्ट्रिय योजना आयोगका सहसचिव पुष्पमान श्रेष्ठ

एमाले नेता ईश्वर पोखरेल

पोखरेल पत्नी मीरा धोजू

चिकित्सक/सुरक्षाकर्मी

तीन पत्रकार

राष्ट्रपतिको भ्रमणमा पनि बढी नै

असोज १ गते हुने सांघाई एक्स्पो समापन समारोहमा भाग लिन चीन जाने राष्ट्रपति रामवरण यादवको टोलीमा पनि बढी सदस्य रहेका छन् । चीनले राष्ट्रपतिको टोलीमा १० जनालाई मात्र आमन्त्रण गरे पनि भ्रमण

टोलीमा १६ सदस्य पुगिसकेको स्रोतले बतायो ।

यसअघि राष्ट्रपतिले गरेको भारत भ्रमण 'राजकीय' थियो । यो भ्रमण भने 'आधिकारिक' मात्र रहनेछ । राजकीय भारत भ्रमण गरेका राष्ट्रपति यादवले अर्को छिमेकी मुलुक चीनमा आधिकारिक भ्रमणमात्र गर्दा 'कूटनीतिक रूपमा अन्य अर्थ लाग्ने' भन्दै परराष्ट्रले चीनमा पनि राष्ट्रपतिको राजकीय भ्रमण गराउन पहल गरेको थियो । तर उक्त पहल सफल हुन सकेन ।

चीन भ्रमण टोलीका सदस्य

राष्ट्रपति रामवरण यादव

राष्ट्रपति पुत्री अनिता यादव

परराष्ट्र सचिव मदन भट्टराई

प्रधानमन्त्री कार्यालयका सचिव वामन न्यौपाने

शिष्टाचार महापाल मुक्तिनाथ भट्ट

परराष्ट्र सहसचिव रुद्र नेपाल

राष्ट्रपतिका प्रेस सल्लाहकार राजेन्द्र दाहाल

राष्ट्रपतिका कानुनी सल्लाहकार ललित बस्नेत

पत्रकार महांघका सभापति धर्मेन्द्र झा

दुई सुरक्षाकर्मी